Cukrzyca a aktywność życiowa

Cukrzyca nie musi oznaczać wyroku i ograniczenia aktywności życiowej chorego, zarówno u dzieci i młodzieży, jak i u dorosłych, wymaga to jednak dbałości o prawidłowe wyrównanie stężeń glukozy we krwi oraz szerszego niż u zdrowych planowania . Pacjentów należy zachęcać do samodzielności w kontroli cukrzycy oraz decydowania o korektach dawek insuliny w zależności od planowanej aktywności, oczywiście w zakresie omówionym poprzednio z lekarzem. W przypadku nowego zachorowania na cukrzycę trudna jest zwykle akceptacja choroby, a jeszcze trudniejsze pogodzenie się z koniecznością stałej kontroli i zmiany stylu życia. Prowadzenie „normalnego", aktywnego życia może się choremu wydawać niemożliwe, dopóki powoli nie nauczy się radzić sobie z obowiązkami związanymi z samokontrolą choroby. Pacjent ma prawo obawiać się powikłań cukrzycy, zwłaszcza bardzo nieprzyjemnych objawów hipoglikemii (zbyt niskie stężenie glukozy we krwi). U chorych z cukrzycą częściej również rozpoznaje się zaburzenia depresyjne, wymagające specjalistycznego leczenia. Choroby nie można wyleczyć, jednak pod właściwą opieką lekarską wyedukowany pacjent potrafi nad nią zapanować i realizować swoje cele na wielu polach.

W przypadku cukrzycy u dzieci bardzo ważne jest, by poinformować o chorobie i sposobach udzielania pomocy w razie hipoglikemii lub kwasicy cukrzycowej nauczycieli w szkole. Grono pedagogiczne, jak i uczniowie danej klasy, muszą znać podstawowe objawy ostrych powikłań cukrzycy, rodzice chorującego dziecka natomiast powinni pozostawić swoje numery telefonu w wiadomych miejscach w szkole oraz wyposażyć szkolną apteczkę w glukagon i glukozę w tabletkach. Zadaniem nauczycieli jest edukacja kolegów szkolnych chorego co do cukrzycy i ułatwianie integracji pacjenta ze środowiskiem. Ważne jest poinformowanie nauczyciela wychowania fizycznego o ewentualnym wpływie wysiłku na stężenia glukozy we krwi i postępowania w razie hipoglikemii. W przypadku zadowalającego wyrównania cukrzycy dziecko powinno uczestniczyć w zajęciach w-f jak jego zdrowi koledzy. Rolą nauczyciela jest również dopilnowanie, by chore dziecko zjadło posiłki o określonych porach, oznaczało glikemię i przyjmowało insulinę.

Praca

Cukrzyca w niewielkim tylko stopniu ogranicza wyboru zawodu, oczywiście pod warunkiem jej właściwego prowadzenia i kontroli. Przy wyborze drogi życiowej trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim możliwości intelektualne i predyspozycje chorego, a następnie ryzyko hipoglikemii (zwłaszcza w przypadku tzw. cukrzycy chwiejnej). Przeciwwskazana jest praca w zawodach, których w razie ostrych powikłań cukrzycy chory narażałby życie ludzkie - np. pilot, motorniczy, maszynista, drużnik, sternik, kierowca zawodowy, jak i w takich, gdzie zagrożone może być własne zycie pacjenta - dekarz, murarz, strażak, nurek. Wybór zawodu może być również ograniczany przez istnienie powikłań cukrzycy - np. retinopatia cukrzycowa wyklucza chorych z wykonywania zawodów wymagających sprawnego wzroku - laborant, mechanik precyzyjny czy zegarmistrz. Każdorazowo do pracy w wybranym zawodzie kwalifikuje diabetolog oraz lekarz medycyny pracy, wiele z wymienionych powyżej zawodów niewskazane jest jedynie u części chorych z cukrzycą, zwłaszcza chwiejną lub leczoną intensywnie insuliną, natomiast przy cukrzycy dobrze prowadzonej, a zwłaszcza leczonej doustnie (mniejsze ryzyko zbyt niskiego stężenia glukozy we krwi) ograniczenia są niewielkie. Jeśli jednak chory wykonuje pracę w którymś z zawodów wymienionych powyżej musi poinformować o tym lekarza, ponieważ może być wskazana modyfikacja leczenia uwzględniająca specyfikę pracy (np. praca zmianowa). W miejscu pracy, podobnie jak nauki, należy przeprowadzić podstawową edukację personelu co do cukrzycy i pierwszej pomocy w przypadku jej ostrych powikłań oraz zapewnić choremu warunki do wykonywania pomiarów glikemii i pobierania insuliny. Chory musi pamiętać o posiadaniu przy sobie tabletek glukozy, soku owocowego lub kostek cukru do użycia w razie objawów hipoglikemii, mieć w pracy glukometr, a w razie wystąpienia objawów zbyt niskiego stężenia glukozy we krwi natychmiast poinformować o tym współpracowników (zwłaszcza przy obsługiwaniu maszyn i prowadzeniu pojazdów) - w takiej sytuacji po spożyciu przekąski przez 15 minut nie powinien wykonywać swojej pracy.

Podróże i wypoczynek

Cukrzyca nie musi także ograniczać możliwości wypoczynku chorego. Ewentualną podróż trzeba zaplanować z odpowiednim wyprzedzeniem i poinformować o tym lekarza. Polecane są miejsca o umiarkowanym klimacie, tropików i krajów gorących należy raczej unikać w tzw. sezonie. Wizytę u diabetologa warto odbyć na około miesiąc przed wyjazdem, wówczas lekarz ma czas na wykonanie koniecznych badań i ewentualną modyfikacje leczenia, tak , by wyrównanie cukrzycy przed podróżą było jak najlepsze, a w razie wyjazdu do krajów egzotycznych można przeprowadzić konieczne szczepienia.

Samo pakowanie wymaga od chorego staranności, zaopatrzenia się w większy zapas leków doustnych lub insuliny (ilość jednostek insuliny około dwukrotnie większa niż przewidywana na czas urlopu), igieł, pasków do pomiaru glikemii, zapasowy wstrzykiwacz, dodatkowa recepta na lek. Dobrze byłoby mieć dwa glukometry i przewozić je w osobnych torbach, podobnie jak insulinę i wstrzykiwacze. Nieodzowny jest również tzw. zestaw ratunkowy, glukagon (zwłaszcza chorzy z cukrzycą typu 1) lub soki, kostki cukru. Nie należy także zapominać o posiadaniu batonów czy krakersów, które mogą zastąpić posiłek w razie jego opóźnienia. Osoby towarzyszące w podróży powinny zostać poinformowane o chorobie i przeszkolone co do postępowania w razi hipoglikemii, a chory musi posiadać ze sobą kartę cukrzyka lub bransoletkę oraz zaświadczenie wydane przez lekarza W przypadku zagubienia insuliny w najbliższej aptece lub szpitalu pacjent może otrzymać lek bez recepty (jest to lek ratujący życie), pod warunkiem przedstawienia dokumentu potwierdzającego cukrzycę. W przypadku wyjazdów organizowanych przez biura podróży należy poinformować przy rezerwacji o chorobie, często możliwy jest wówczas wybór hotelu serwującego dodatkowe posiłki lub kurortu, w którym możliwa jest szybka pomoc lekarska (zwłaszcza przy cukrzycy chwiejnej).

Przy planowaniu podróży samolotem, zwłaszcza długiej, wskazany jest kontakt z przedstawicielem linii lotniczych na około tydzień przed wylotem - choremu przysługuje dodatkowy posiłek (nie dotyczy tzw. tanich linii), ale i tak zawsze trzeba mieć w bagażu podręcznym przekąskę i tabletki glukozy lub kostki cukru. Podczas długiej podróży kontrole glikemii powinny być częstsze niż w domu. Na urlopie siłą rzeczy zmienia się częstość i skład posiłków, często jadamy w restauracjach. Należy unikać posiłków typu „fast food" i smażonych, wybierać potrawy gotowane lub z grilla czy pieczone, najlepiej dietetyczne i starać się obliczyć ilość wymienników węglowodanowych w posiłku (zwłaszcza przy insulinoterapii intensywnej), wypijać 2-3 litry płynów na dobę. W przypadku wystąpienia biegunki podróżnych trzeba przejść na dietę ścisłą - kleiki ryżowe, suchary i pić dużo płynów a także często kontrolować glikemię, a także obecność ketonów w moczu za pomocą testu paskowego.

W czasie urlopu podejmujemy zwykle intensywniejszy niż na co dzień wysiłek fizyczny. Trzeba pamiętać o dostarczeniu większej ilości węglowodanów w diecie przed planowanym wysiłkiem i kontroli glikemii zarówno przed jak i po aktywności fizycznej (zwłaszcza długotrwałej). Podczas czynnego wypoczynku szczególną uwagę powinno się poświęcać stopom - codziennie dokładnie je myć i oglądać, unikać chodzenia boso, nosić wygodne buty. Niezbędne w bagażu jest posiadanie środków dezynfekcyjnych i opatrunkowych w razie skaleczenia. W przypadku urazu z przerwaniem ciągłości skóry należy pilnie zgłosić się do lekarza.

Przed planowanym większym wysiłkiem fizycznym wskazany jest kontakt z prowadzącym diabetologiem, który doradzi, jaki rodzaj aktywności poza zawsze zalecanymi spacerami i jazdą na rowerze może podjąć chory, biorąc pod uwagę zaawansowanie choroby i jej powikłań, wiek, przygotowanie fizyczne. Wskazane jest wykonani badań oceniających czynność i wydolność serca (EKG w spoczynku i w czasie wysiłku) oraz występowanie powikłań choroby. Najlepszym rodzajem aktywności są ćwiczenia wytrzymałościowe, np. marsze, jogging, pływanie, taniec, siatkówka lub koszykówka, jazda na rowerze, biegi na nartach. Niewskazane są natomiast znaczne wysiłki siłowe, jak choćby dźwiganie ciężarów.

Wysiłku nie należy rozpoczynać na czczo, najlepiej zjeść posiłek około 2 godziny wcześniej. Nie ćwiczymy intensywnie w czasie infekcji, złego samopoczucia, przy stężeniu glukozy we krwi powyżej 250 mg/dl i poniżej 100 mg/dl. Zawsze trzeba pamiętać o przyjmowaniu odpowiedniej ilości płynów w czasie i po aktywności fizycznej.

Planowanie rodziny

Mówiąc o aktywności życiowej nie możemy zapomnieć o planowaniu rodziny przez kobiety z cukrzycą. Ciąża u chorej kobiety musi być zaplanowana, na kilka miesięcy przed zapłodnieniem i przez cały okres ciąży należy osiągnąć tzw. normoglikemię, czyli stężenia glukozy we krwi na czczo i po posiłkach odpowiadające stężeniom u ludzi zdrowych. Szczególnie ważne dla rozwoju dziecka znaczenie mają pierwsze tygodnie ciąży, dlatego też kobieta z cukrzycą powinna unikać ciąży nieplanowanej, której mogłaby nie być świadoma w pierwszych miesiącach, co przy wahaniach stężeń glukozy we krwi w tym okresie mogłoby mieć negatywny wpływ na rozwój płodu, a nawet doprowadzić do obumarcia ciąży.

lek.med. Dorota Zielińska
konsultacja: lek. med. Beata Wrona, Specjalista Chorób Wewnętrznych, DIABETOLOG