Składniki diety osoby z cukrzycą

Dieta w cukrzycy rządzi się tymi samymi regułami co zdrowe żywienie. Jest niezwykle istotnym elementem leczenia choroby, ma służyć redukcji masy ciała, jeśli jest to konieczne, a przede wszystkim musi zapewnić choremu dowóz wszystkich potrzebnych składników odżywczych - węglowodanów, tłuszczów, białek, witamin i soli mineralnych.

Węglowodany

Węglowodany (cukry) powinny stanowić 45-50% energii dostarczanej z pokarmem u pacjenta z cukrzycą. To głównie one odpowiadają za wzrost stężenia cukru we krwi, dostarczając organizmowi glukozy, a 1 gram spożytego cukru dostarcza 4 kcal energii. Część cukrów wchłania się szybko z przewodu pokarmowego, prowadząc do znacznego, gwałtownego wzrostu stężenia glukozy we krwi. Są to węglowodany proste (gukoza, fruktoza, laktoza, sacharoza), występujące w dużych ilościach zwłaszcza w słodyczach, sokach, owocach, miodzie, cukrze. Tego rodzaju węglowodanów chory z cukrzycą powinien unikać, wybierając cukry złożone, wolno wchłaniane i powoli podnoszące stężenie glukozy we krwi (skrobia). Dostarczają ich warzywa- marchew, ogórki, pomidor, sałata oraz gruboziarniste pieczywo, ciemny ryż i kasze o grubych ziarnach. Istnieją również cukry o umiarkowanej szybkości wchłaniania, po spożyciu których poziom glukozy we krwi wzrasta równomiernie. Są zawarte w bananach, gruszkach, melonach, truskawkach, jogurcie, chlebie, płatkach, ryżu i kaszach. W cukrzycy z tej grupy produktów korzystać można w umiarkowanych ilościach. O szybkości wzrostu stężenia glukozy po spożyciu węglowodanów mówi indeks glikemiczny (IG). Określa on w procentach szybkość wzrastania stężenia glukozy po spożyciu danego produktu w stosunku do szybkości wzrastania po przyjęciu czystej glukozy, dla której przyjmuje się wartość 100%. Niski indeks glikemiczny to IG poniżej 50.

Charakteryzują się nim pokarmy takie jak mleko, jogurt naturalny, lody, makarony, jabłko, brzoskwinia, warzywa strączkowe i zielone, marchew. Jak z powyższego wynika węglowodany w diecie powinny pochodzić głównie z warzyw i owoców oraz zbóż. Zawartość cukrów w diecie powinna być mniej więcej stała, co ułatwia dostosowanie dawek leków oraz kontrolę cukrzycy.

Tłuszcze

Z kolei tłuszcze mają w zdrowym żywieniu zapewniać 35-35% dowożonej energii, jeden ich gram daje 9 kcal. Są one konieczne do produkcji witamin rozpuszczalnych w tłuszczach ( A, D, E, K) oraz hormonów. Tłuszcze w diecie mogą być pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Te pierwsze są źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu, dlatego ich spożycie powinno być ograniczone, zwłaszcza u chorych z podwyższonymi stężeniami cholesterolu i trójglicerydów w surowicy krwi oraz pacjentów z chorobami serca i naczyń krwionośnych ( u tych osób tłuszcze zwierzęce powinny stanowić mniej niż 7% wartości energetycznej, a u pozostałych mniej niż 10%). Jeśli chcemy obniżyć stężenie cholesterolu LDL w surowicy ( tzw. „zły cholesterol") tłuszcze nasycone można zastąpić węglowodanami lub tłuszczami jednonienasyconymi. Tłuszcze roślinne natomiast zawierają nienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, mogące przeciwdziałać nadciśnieniu tętniczemu i miażdżycy. Spośród kwasów wielonienasyconych najlepiej znane są omega-3 i omega-6, zawarte głównie w tłustych rybach morskich (makrela, łosoś, tuńczyk, śledź, sardynki, halibut). Zaleca się spożywanie około 200 g tych gatunków ryb 3 razy w tygodniu, ale nie w postaci wędzonej- cenne kwasy tłuszczowe są wówczas niszczone. Spożycie kwasów omega powinno pokrywać 6-10% zapotrzebowania energetycznego. Niezbędna ilość tłuszczów zapewnia tzw. tłuszcz ukryty, znajdujący się w nabiale i chudym mięsie, dlatego należy ograniczyć spożywanie tłuszczów zawartych w kiełbasie, śmietanie, majonezie, sosach.

Białka

Białka, podstawowe składniki komórek i tkanek, ale również hormonów, przeciwciał, enzymów powinny stanowić 15-20% pobieranej energii, przy czym stosunek białka roślinnego do zwierzęcego musi wynosić co najmniej 1/1. Organizm człowieka nie potrafi wytworzyć 8 z 24 niezbędnych do jego funkcjonowania aminokwasów- cząsteczek budujących białko, musi więc otrzymać je z zewnątrz ( tzw. aminokwasy egzogenne). Największą ich ilość zawierają: drób, wieprzowina, wołowina, ryby, jaja, mleko i jego przetwory. Białka roślinne zawierają mniej aminokwasów egzogennych, a stosunkowo najwięcej jest ich w ziarnach soi. W ciężkich zakażeniach, po urazach , w zaostrzeniach chorób przewlekłych zaleca się zwiększenie ilości białka w diecie. Trzeba pamiętać, że przy zbyt restrykcyjnej diecie białka są zużywane jako paliwo zamiast budulec. Dieta wysokobiałkowa i niskowęglowodanowa jest polecana w przypadku konieczności redukcji wagi u chorego z cukrzycą.

Witaminy i makrolemenety

Witaminy i mikroelementy w zdrowej diecie mają być dostarczane z jedzeniem i nie jest potrzebna dodatkowa ich suplementacja. Istnieją jednak sytuacje wyjątkowe, w których konieczne jest ich podawanie, np. przy planowaniu ciąży i w ciąży (kwas foliowy), przy niedoborach spowodowanych różnymi schorzeniami ( niedobór wapnia przy osteoporozie).

Bardzo ważnym składnikiem diety jest błonnik, który powinien być spożywany w ilości 20-35 g/dobę. Błonnik nie jest trawiony w przewodzie pokarmowym, zmniejsza wchłanianie tłuszczów i węglowodanów, w nadmiernej ilości upośledza również wchłanianie witamin. Jest obecny w otrębach pszennych, chlebie razowym, mące razowej, brązowym ryżu, zielonych warzywach, roślinach strączkowych.

Poniżej podano przykłady produktów spożywczych i zawartości poszczególnych składników pokarmowych w gramach na 100 g produktu.

lek.med. Dorota Zielińska
konsultacja: lek. med. Beata Wrona, Specjalista Chorób Wewnętrznych, DIABETOLOG